Marek Pajor

Zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.
Część III. Orzecznictwo - wybrane zagadnienia

Encyklopedycznie - orzecznictwo to ogół decyzji jednego bądź wielu sądów i innych organów państwa. Prawnicy pod tym pojęciem rozumieją przede wszystkim fragmenty rozstrzygnięć - zwanych tezami. W polskim porządku prawnym, tak jak w innych państwach z systemem prawa stanowionego, orzecznictwo nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa. Tezy rozstrzygnięć sądów wyższych są natomiast chętnie powielane przez sądy niższego szczebla. Motywem takiego postępowania jest wzgląd na autorytet sądu nadrzędnego i chęć zachowania jednolitości orzecznictwa. Powyższa praktyka stanowi tym samym realizację fundamentalnej dla porządku prawnego zasady sprawiedliwości proceduralnej, zgodnie z którą w podobnych przypadkach należy orzekać podobnie.

Pracownicy samorządowi, zajmujący się w gminach sprawami dotyczącymi zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, napotykają wielokrotnie na trudności w interpretowaniu przepisów prawa. Rozwiązywanie ich bywa różne. Często korzystają z doświadczeń kolegów z sąsiednich, zaprzyjaźnionych gmin, tworząc w ten sposób system swoistej samopomocy. Warto skorzystać z pomocy PARPA. Pod adresem internetowym:

http://www.parpa.pl/samorzady/index.php?d=5&k=&a=44, można uzyskać podpowiedź na następujące wątpliwości:

1. Jak zareagować gdy przedsiębiorca spóźnił się z wniesieniem drugiej raty opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych i dokonał wpłaty dwa dni po terminie. Czy możliwe jest przywrócenie terminu, czy też należy takie zezwolenie wygasić a wpłacone pieniądze zwrócić przedsiębiorcy?
2. Jak należy rozumieć określenie "wpłata na rachunek gminy"? Którą datę wpłaty należy uznać za prawidłową? Datę wysłania przelewu, czy datę faktycznego wpływu pieniędzy na rachunek gminy?
3. Jak zachować się, gdy przedsiębiorca opłacił zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych za cały rok z góry. Z powodu wypowiedzenia umowy najmu, musiał przenieść punkt sprzedaży w inne miejsce. Czy należy mu zwrócić wniesioną opłatę? Czy można zaliczyć wniesiona opłatę na poczet nowego zezwolenia?
4. Czy przedsiębiorcy, który po raz pierwszy ubiega się o wydanie zezwolenia, przysługuje prawo do wniesienia opłaty w ratach?
5. Czy przedsiębiorca, za każdym razem, kiedy występuje o nowe zezwolenie, musi dostarczać nową decyzję powiatowego inspektora sanitarnego?
6. Czy przedsiębiorca, który zamierza prowadzić restaurację w budynku usługowym,
w którym na poddaszu znajdują się lokale mieszkalne, ma obowiązek dostarczyć zgodę, o której mowa w art. 18 ust 6 ustawy o wychowaniu w trzeźwości?
7. Jak należy prawidłowo mierzyć odległość od punktu sprzedaży do obiektu chronionego? Czy odległość mierzyć należy w linii prostej, czy też ciągami pieszymi?
8. Czy istnieje możliwość wydania zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych za pośrednictwem Internetu?
9. Czy przedsiębiorca, któremu wygaszono zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych ze względu na niewniesienie opłaty, może nadal prowadzić sprzedaż alkoholu w punkcie objętym zezwoleniem?
10. Czy można organizować imprezy połączone ze sprzedażą (podawaniem) napojów alkoholowych na terenie szkół?
11. Czy przedsiębiorca narusza zasady korzystania z zezwolenia wnosząc opłatę
w poniedziałek, podczas gdy ostatni dzień terminu do wniesienia opłaty przypadał
w sobotę?
12. Czy właściciel lokalu stanowiącego punkt sprzedaży napojów alkoholowych, mieszczący się w budynku wielorodzinnym, musi uzyskać pisemną zgodę na jego prowadzenie? Czy wyrażenie zgody na prowadzenie punktu sprzedaży przekracza czynność zwykłego zarządu?
13. Czy można wydać zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości powyżej 18% alkoholu w ośrodku wypoczynkowym?
14. Czy gmina może określić w uchwale dodatkowe warunki prowadzenia sprzedaży?
15. Czy pisemne oświadczenie przedsiębiorcy można traktować jako tytuł prawny do lokalu stanowiącego punkt sprzedaży?
16. Czy samorząd gminny może określać czas otwarcia punktu sprzedaży napojów alkoholowych w uchwale podjętej na podstawie art. 14 ust. 6 ustawy o wychowaniu w trzeźwości?
17. Czy gminna komisja rozwiązywania problemów alkoholowych może wydać negatywną opinię w sprawie przewidzianej w art. 18 ust. 3a ustawy o wychowaniu w trzeźwości ze względu na fakt wcześniejszego naruszania zasad i warunków korzystania z zezwolenia?
18. Czy przedsiębiorca, któremu wcześniej cofnięto zezwolenie, może ubiegać się o nie ponownie, tym razem występując jako wspólnik spółki cywilnej?

W przytoczonych wyżej podpowiedziach, wielokrotnie znajdujemy odwoływanie się do wyroków sądów administracyjnych. Warto pamiętać, że kolejne rozstrzygnięcia, w których ten sam sąd powraca do wyrażonych niegdyś przez siebie fragmentów rozstrzygnięć, określa się mianem linii orzeczniczej. Jednak w każdym czasie możliwe jest odstąpienie od przyjętego niegdyś poglądu, choćby z uwagi na jego dezaktualizację, np. wobec zmiany stanu prawnego lub stosunków społeczno - gospodarczych. Dlatego nie można z góry wykluczyć równoległego funkcjonowania obok siebie sprzecznych linii orzeczniczych.

Z szerokiego przeglądu orzecznictwa, odnoszącego się do problematyki zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, przytoczę trzy kategorie problemów, które poruszane są przez pracowników samorządowych, a dotyczące:

  • Opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych,
  • Określania liczby punktów sprzedaży napojów alkoholowych i zasad usytuowania tych punktów,
  • Procedur wydawania, wygaszania i cofania zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych.

Ze względu na ograniczenia, określone ramami miesięcznika, przytoczę tylko orzeczenia z ostatnich kilku lat.

Orzecznictwo dotyczące opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych.

  • Opłaty za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych wnoszone przez przedsiębiorców do samorządów gminnych.

- Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 25 maja 2004 roku, orzekł:

"Opłata za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych nie jest ustalana lub określana przez organy podatkowe, a jednocześnie jest źródłem dochodów publicznych gminy.
Do opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych nie mają zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej. Stanowi ona niepodatkowy dochód budżetu gminy, a więc jest niepodatkową należnością budżetową".

  • Kwestia zwrotu wniesionych przez przedsiębiorców opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych.

- Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 22 września 2005 roku orzekł:

"1. Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 ze zm.) nie przewiduje możliwości zwrotu opłaty w związku z zaprzestaniem działalności gospodarczej i nie przewiduje instytucji "niewykorzystania zezwolenia", z którą wiązałby się obowiązek zwrotu opłaty.
2. Na podstawie art. 111 ust. 8 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, wygaśnięcie zezwolenia w związku z likwidacją punktu sprzedaży nie uzasadnia dokonania zwrotu uiszczonej opłaty w wysokości proporcjonalnej do okresu ważności zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych".

Orzecznictwo dotyczące określania liczby punktów sprzedaży napojów alkoholowych i zasad usytuowania tych punktów:

  • Kwestia "limitowania" przez samorządy gminne liczby sprzedaży napojów alkoholowych.


- Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 23 marca 2004 roku, orzekł:
"1. Nie istnieje prosty związek między zwiększeniem liczby punktów sprzedaży napojów alkoholowych a wzrostem negatywnych zjawisk związanych ze spożywaniem alkoholu, w przeciwnym wypadku niemal każde zwiększenie liczby tych punktów stanowiłoby naruszenie ustawy.
2. Z opracowanego przez gminę programu profilaktyki powinno wynikać, jakie środki gmina uznaje za priorytetowe dla realizacji ustawowych celów, jakie miejsce zajmuje wśród nich ograniczenie dostępności alkoholu oraz jakie konkretnie środki uznano za wystarczające z tego punktu widzenia. Kontrola ze strony organu nadzoru powinna obejmować badanie, czy powyższe warunki spełniono w momencie podejmowania uchwały na podstawie art. 12 powołanej ustawy o przeciwdziałaniu alkoholizmowi, nie może natomiast polegać na ocenie słuszności decyzji gminy w tym zakresie. Jak bowiem wskazano wyżej, nadzór ze strony administracji rządowej może być dokonywany tylko i wyłącznie przy zastosowaniu kryterium legalności uchwały organu gminy, nie powinien natomiast w żadnym wypadku prowadzić do ograniczania samodzielności samorządów poprzez faktyczne zastępowanie gminy w wykonywaniu jej kompetencji do określenia we własnym zakresie rozmiarów potrzeb ograniczania dostępności alkoholu oraz środków realizacji tego celu".

  • Kwestia wprowadzania przez samorządy gminne dodatkowych zakazów sprzedaży napojów alkoholowych.

- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 27 lutego 2006 roku, orzekł:

"Rada gminy nie ma kompetencji do określenia na podstawie dyspozycji art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 ze zm.) dalszych, nie wymienionych w art. 14 ustawy zakazów dotyczących sprzedaży i podawania napojów alkoholowych. Artykuł 12 ust. 2 upoważnia bowiem właściwy organ jedynie do ustalenia, w drodze uchwały, zasad usytuowania na terenie gminy miejsc sprzedaży i podawania napojów alkoholowych. Zasady wskazane w tym przepisie nie mogą wprowadzać dalszych zakazów".

- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 5 lipca 2005 roku orzekł:
"Uchwała w sprawie ustalenia liczby punktów sprzedaży napojów zawierających powyżej 4,5% alkoholu (z wyjątkiem piwa) przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży jak i w miejscu sprzedaży, jako akt prawa miejscowego, wiąże komisję rozwiązywania problemów alkoholowych na mocy art. 18 ust. 3a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 ze zm.). Pozytywna opinia jest możliwa tylko po spełnieniu dwóch warunków: zgodności danego punktu co do usytuowania (lokalizacji) oraz niewyczerpanie ustalonego limitu".

- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 2 marca 2005 roku, orzekł:
"Ustalone przez Gminną Komisję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, działającą na podstawie art. 18 ust. 3a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 ze zm.), odległości pomiędzy punktami sprzedaży napojów alkoholowych a obiektami o szczególnym znaczeniu, takimi jak m.in. szkoły, powinny być mierzone wzdłuż osi dróg publicznych, przy których są one usytuowane, nie zaś przez nieruchomości należące do osób prywatnych".

Orzecznictwo dotyczące procedur wydawania, wygaszania i cofania zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych

  • Sprzedaż napojów alkoholowych.


- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2006 roku stwierdził:
"Decyzja zezwalająca na sprzedaż alkoholu jest aktem, który podlega wykonaniu. Jej realizacja oznacza spowodowanie istotnej zmiany rzeczywistości, gdyż wprowadzenie w życie przyznanego uprawnienia wiąże się z istotnym oddziaływaniem na stosunki społeczne panujące w objętym obszarem oddziaływania tego uprawnienia środowisku, spowoduje bowiem większą dostępność alkoholu. Rozpoczęcie przez beneficjenta zezwolenia sprzedaży napojów alkoholowych może spowodować niebezpieczeństwo powstania tak szkody, w tym przypadku niematerialnej, jak i trudnych do odwrócenia skutków. Widok osób kupujących znaczne ilości alkoholu, spożywających alkohol lub będących pod wpływem alkoholu, nie jest widokiem pożądanym w sąsiedztwie gminnych obiektów wykorzystywanych na działalność kulturalną".

  • Kwestia zgody na wydanie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w budynku mieszkalnym wielorodzinnym.

- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 2 czerwca 2006 roku, orzekł:
"Wyłącznie Wspólnota Mieszkaniowa sprawująca zarząd budynkiem wielorodzinnym jest podmiotem uprawnionym do ewentualnego udzielenia zgody na sprzedaż alkoholu w lokalu użytkowym należącym do strony ubiegającej się o wydanie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych (art. 18 ust. 6 pkt 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi - Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 ze zm.)".

- Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 15 listopada 2006 roku, orzekł:
"W razie niedokonania wyboru zarządu nieruchomości wspólnej uprawnienia właściciela do wyrażenia pisemnej zgody na wydanie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w budynku mieszkalnym wielorodzinnym, o której mowa w art. 18 ust. 6 pkt 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 ze zm.), przysługują współwłaścicielom nieruchomości wspólnej".
? Uwarunkowania procedur wygaszania zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych.
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 20 lipca 2006 roku orzekł:
"1. Udzielone zezwolenie, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 ze zm.) wygasa z mocy prawa z upływem określonego w ustawie terminu do wniesienia stosownej opłaty lub też złożenia oświadczenia. Skutek prawny w postaci wygaśnięcia udzielonego zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych następuje bez względu na okres, na który udzielono zezwolenia. Na wygaśnięcie zezwolenia nie ma też wpływu czy opóźnienie to było zawinione a także przyczyny uchybienia terminu.
2. Nie jest prawnie możliwe przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty lub złożenia oświadczenia. Termin ten jest bowiem terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu".

- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 11 stycznia 2006 roku orzekł:
"Skoro zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych wygasły na skutek upływu czasu, na jaki zostały wydane, bezprzedmiotowe jest prowadzenie postępowania w sprawie cofnięcia zezwoleń, których nie ma już w obrocie prawnym. Podejmując decyzję o umorzeniu postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości (art. 105 § 1 k.p.a.), organ uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, winien ograniczyć się do wskazania przyczyn bezprzedmiotowości postępowania. Nie powinien natomiast czynić ustaleń co do istoty i prezentować swojego merytorycznego stanowiska odnośnie zasadności cofnięcia zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, jednakże uchybienie to nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy".

  • Uwarunkowania procedur cofania zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych.

- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 15 grudnia 2005 roku orzekł:
"Ustawodawca nie różnicuje skutku nieprzestrzegania warunków sprzedaży alkoholu w zależności od stopnia szkodliwości społecznej konkretnego naruszenia ani ilości naruszeń. Nieprzestrzeganie ustawowych warunków sprzedaży alkoholu zawsze skutkuje jednakowo: cofnięciem zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Nieświadomość naruszenia przepisów prawa i brak złej woli pozostają bez wpływu na skutek prawny naruszenia".

- Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 25 października 2006 roku, orzekł:
"1. Jednorazowe nieprzestrzeganie zakazu sprzedaży napojów alkoholowych osobom do lat 18 stanowi przesłankę cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.
2. W przepisie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 26 października 2006 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 147, poz. 1231 ze zm.) wina nie jest elementem konstrukcyjnym przesłanki nakazującej organowi cofnięcie zezwolenia".

- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 21 lutego 2006 roku, orzekł:
"Nieprzestrzeganie określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych", o których mowa w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 ze zm.) odnosi się do jednokrotnego zawinionego zdarzenia. Każda, nawet jednorazowa sprzedaż alkoholu osobie nieletniej stanowi podstawę do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych".

- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2006 roku, orzekł:
"Skoro ustawa nakazuje obligatoryjnie cofnąć już wydane zezwolenie w przypadku sprzedaży alkoholu nieletniemu w czasie obowiązywania poprzedniego zezwolenia to jest to okoliczność, która nie może być obojętna przy ocenie stanu faktycznego wpływającego na treść rozstrzygnięcia organu w przedmiocie udzielenia nowego zezwolenia i jako taka podlega ocenie tego organu w ramach uznania administracyjnego".

- Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 4 października 2006 roku, orzekł:
"Skoro każde zezwolenie jest decyzją administracyjną, kończącą postępowanie administracyjne prowadzone odrębnie dla każdego z trzech rodzajów napojów alkoholowych, to należy przyjąć, że cofnięcie każdego zezwolenia wymaga przeprowadzenia odrębnego postępowania, w którym zostaną zbadane przesłanki wymienione w art. 18 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 ze zm.)".

- Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 4 października 2006 roku, orzekł:
"W przypadku naruszenia określonych w ustawie z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 ze zm.) zasad sprzedaży napojów alkoholowych organ zezwalający cofa to zezwolenie, którego dotyczy to naruszenie".

- Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2006 roku, orzekł:
"1. Wobec treści art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1231 ze zm.), dla przyjęcia, że nastąpiła sprzedaż lub podanie alkoholu osobie nietrzeźwej w rozumieniu art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a konieczne jest ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, że alkohol został sprzedany (podany) osobie, której zachowanie wskazywało na to, iż znajduje się w stanie nietrzeźwości. Proste wskazanie na dowód w postaci wyniku badania urządzeniem kontrolno-pomiarowym do ilościowego oznaczenia alkoholu w wydychanym powietrzu przeprowadzone u nabywcy alkoholu nie jest wystarczające do przyjęcia, że zostały spełnione warunki do zastosowania sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy. Wynik badania jest tylko jednym z dowodów podlegających ocenie zgodnie z regułami zawartymi w art. 80 k.p.a.
2. Decyzja o udzieleniu zezwolenia jest decyzją o ograniczonym zakresie uznania administracyjnego".

- Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2006 roku, orzekł:
"1. Wszelkie ograniczenia zasady wolności w prowadzeniu działalności, choć dopuszczalne w drodze zapisu ustawowego ze względu na ważny interes publiczny (art. 22 Konstytucji RP), mają charakter wyjątku i muszą być wobec tego rozumiane ściśle, a nie w sposób rozszerzający. Nie można zatem ich istnienia dorozumiewać czy domniemywać, bądź przyjmować np. w drodze analogii.
2. Nawet jednorazowe złamanie zasady sprzedaży napojów alkoholowych określonej w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi uzasadnia cofnięcie udzielonego zezwolenia na sprzedaż tych napojów.
3. Uznaniowość decyzji administracyjnej może być wyprowadzona jedynie na podstawie argumentacji mającej oparcie w przepisach regulujących zasady wydawania konkretnego rozstrzygnięcia, a nie ogólnych postulatów formułowanych z uwagi np. na cele danej ustawy".

W przytoczonym orzecznictwie, wiele miejsca poświęcono okolicznościom pozwalającym na cofnięcie zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. Mimo przesłanek, uprawniających do zastosowania tej procedury, nie znajduje ona odzwierciedlenia w praktyce. Zwłaszcza zdumiewającą jest łatwa dostępność do alkoholu dla osób nieletnich. Kończąc ten cykl artykułów, poświęconych uwarunkowaniom dostępności do alkoholu, chciałbym powrócić do przywoływanej na wstępie preambuły „ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi” i postawić pytanie: czy w imię moralnego i materialnego dobra Narodu, jesteśmy, jako społeczeństwo, gotowi ją realizować? Tylko od tej gotowości zależy skuteczność tego, co w niej postanowiono.